Medreseler, cami çevresinde kurulmuş, genellikle avlu etrafında dizilmiş sınıflar, kütüphaneler, öğrenci odaları ve müderris (öğretmen) odalarından oluşurdu. Eğitim dili Arapça idi ve dersler arasında şunlar yer alıyordu:

• Fıkıh (İslam hukuku)

• Kelam (inanç esasları)

• Mantık, matematik ve astronomi

• Tefsir ve hadis

• Edebiyat ve dil bilgisi

Eğitim sistemi, başarıya dayalı bir hiyerarşiyle ilerlerdi. Başarılı öğrenciler daha üst düzey medreselere geçebilir, nihayetinde müderrislik veya kadılık gibi önemli görevler alabilirdi. Öğrenciler barınma, yemek ve kitap ihtiyaçlarını genellikle vakıf sistemi üzerinden ücretsiz olarak karşılayabiliyordu.

Fatih'in Reformları

Fatih Sultan Mehmed, medreselere müderris atamalarında liyakati esas aldı ve müfredatı zenginleştirerek pozitif bilimlere de yer verdi. Böylece sadece dinî bilgiler değil, aklî bilimler de eğitimin ayrılmaz bir parçası hâline geldi. Bu dönemde yetişen âlimler, Osmanlı’nın bilimsel ve hukuki gelişimine yön verdi.